اهمیت مراقبت معنوی
نیاز معنوی جزء مهم معنویت و فرآیند پویا و متغیر طی زمان میباشد و یک نیاز همگانی است که فقط مختص افراد مذهبی نمیباشد. مراقبت معنوی باعث افزایش رضایتمندی از زندگی بوده و بر اساس مطالعات بهزیستی معنوی بالای پرستاران با مراقبت معنوی مرتبط بوده است.
از سویی در دیدگاه مراقبت کل نگر انسان موجودی زیستی-روانی-اجتماعی است که دارای یک هسته معنوی می باشد. هر یک از ابعاد جدایی ناپذیر و بر بقیه ابعاد تاثیرگذار است، لذا توجه به بعد معنوی انسان در مراقبت ضرورت دارد.
از سوی دیگر مراقبت معنوی روش موثر پیشگیری از بیماری ها و حفظ سلامتی بوده و از جمله ضرورت مراقبتی و حمایتی در راستای ارتقای سلامت جامعه می باشد.
تعریف مراقبت معنوی
کالج سلطنتی پرستاری انگلستان مراقبت معنوی را مراقبت هایی می داندکه به شناسایی و پاسخ به نیازهای معنوی انسان هنگام مواجهه با تروما، بیماری و رنج و غم می پردازد و شامل:
احمدی فراز و همکاران مراقبت معنوی را معنایابی و معنابخشی به ارتباطات چهارگانه انسان با خدا، خود، خلق و خلقت برای رسیدن به نظام باور و عمل که در سایه قرب به خدا زندگی را ارزشمند و مرگ را معنادار می کند، تعریف می کنند.
بر اساس مطالعات شاخصه های مراقبت معنوی عبارتند از ارتباطات هماهنگ و متعادل ، کمال و تعالی، دیالوگ معنوی، جستجوی معنا و هدف و حضور مراقبتی.
اهداف مراقبت معنوی
اهداف مراقبت معنوی شامل برقرار کردن انسجام درونی انسان ، ارتقاء پیوندهای بین فردی، احترام و ارتقاء جستجوی فردی برای معنا و پرورش ارتباطات مانند ارتباط بیمار با خانواده می باشد.
ویژگی های مراقبت معنوی
مراقبت معنوی بستگی به خواست و ظرفیت بیمار داشته و نیاز به تفاهم و تشریک مساعی بین بیمار و مراقب دارد، مراقب باید اول دیدگاه خود را در خصوص معنویت سازمان داده و با احترام به آزادی و خواست بیمار به او کمک کند.
موانع مراقبت معنوی
علی رغم مطالعات و تحقیقات متعددی که مراقبت معنوی را تشویق می کنند مراقبت معنوی در پرستاری مغفول مانده است و موانعی در اجرای آن هم در جهان و هم در ایران وجود دارد. این موانع عبارتند از:
اجرای مراقبت معنوی
ارائه مراقبت معنوی مناسب به عنوان یک راهکار درمانی نیز محسوب می شود. اولین منفعت آن کاهش اقامت در بیمارستان است. توجه به مشکلات معنوی بیمار و شناسایی نیازهای معنوی وی و دادن فرصت برای بیان اعتقادات معنوی سبب کاهش استفاده از منابع بهداشتی شده و در نتیجه مشکلات جسمی و روانی بیمار کاهش یافته و سطح رضایت وی بالا می رود. به این ترتیب مدت زمان اقامت بیمار در بیمارستان کاهش می یابد.
اولین اقدام برای ارائه مراقبت معنوی تشکیل تیم مراقبت معنوی می باشد. تیم مراقبت معنوی باید متشکل از افراد حرفه ای بین رشته ای ( پزشک، پرستار، روحانی، مشاور معنوی، مددکار و روان شناس) باشد. این تیم ممکن است مستقل و یا به عنوان ترکیبی با تیم مراقبتی-درمانی، مراقبت تسکینی و یا مراقبت در منزل فعالیت نماید. اعضای تیم سلامت معنوی باید توسط متخصصین سلامت معنوی آموزش ببینند.
یکی از بهترین و کارآمدترین روش های اجرای مراقبت های پرستاری بهره گیری از فرآیند پرستاری است. لذا برای به اجرا درآوردن نظاممند مراقبت معنوی پرستاری نیز میتوان از فرآیند پرستاری بهره گرفت.
ارزیابی و بررسی اولین گام در اجرای مراقبت معنوی می باشد و نیاز به ملایمت، صداقت، تواضع و مهارت های دیداری و شنیداری دارد. پرستار باید در مرحله اول شنونده و بیننده موثری باشد. بررسی معنوی ( به همراه داشتن وسایل عبادت، عبادت کردن در طول مدت بستری، توجه به مسائل مذهبی، گفتگو با پروردگار)، بررسی نظر بیمار از نظر احساس رضایت از زندگی و بررسی منابع حمایتی بیمار از جمله موارد مورد ارزیابی می باشد.
دومین گام از فرآیند پرستاری تشخیص است، از جمله تشخیص هایی که در این زمینه مطرح است، عبارتند از:
سومین مرحله هدف گذاری و برنامه ریزی برای اجرای مداخلات معنوی است. رویکردهایی مانند ارجاع به روحانی، ارتباط درمانی، واضح سازی انتظارات بیماران، حضور در بالین بیمار و لمس درمانی از جمله مداخلات معنوی میباشد. مداخلات معنوی میتواند با تاکید بر جنبه های مذهبی( نماز، عبادت، مراسم مذهبی) و یا جنبه های وجودی( مشاوره معنوی، مدیتیشن با تمرکز بر معنا یا روان درمانی، آموزش، لمس بیمار، توجه به صحبت های وی، حضور به موقع در بالین بیمار) باشد. مداخلات معنوی ترکیبی می تواند ترکیب مفاهیم معنوی/مذهبی با مدل های روان درمانی باشد. سایر مداخلات می تواند شامل موارد زیر باشد:
در نهایت مرحله ارزشیابی قرار دارد. در این مرحله با پرسیدن از بیمار به صورت مستقیم در مورد برطرف شدن پریشانی معنوی و مشاهده دقیق نشانه های جسمی کلامی و غیرکلامی بیمار فرآیند مراقبت معنوی مورد ارزشیابی قرار می گیرد.
عرصه های ارائه مراقبت معنوی در نظام سلامت ایران
مراقبت معنوی را میتوان در کلیه مراکز بهداشتی درمانی سطح دو و سه، مراکز مراقبت در منزل و یا مراقبت مبتنی بر جامعه و یا واحدهای مراقبت تسکینی بیمارستان ها انجام داد.
منابع
